Na anderhalf jaar pandemie kunnen we binnenkort weer doen wat lang zo vanzelfsprekend was: de wereld over vliegen. Om dat mogelijk te maken is achter de schermen hard gewerkt aan een internationaal vaccinatiebewijs. RvIG-R&D-medewerkster Anouk Cartrysse (Research & Development) schreef mee aan de internationale standaard voor dit vaccinatiebewijs, die half mei gepubliceerd werd door International Civil Aviation Organization (ICAO).

Anouk Cartrysse
Anouk Cartrysse, RvIG

Op basis van de nieuw ontwikkelde standaard kunnen de 193 landen die zijn aangesloten bij ICAO straks 2 QR-codes uitgeven, op papier (PDF) of digitaal in een app. Dat is aan de landen zelf. De ene QR-code waarborgt dat de houder ervan gevaccineerd is, de tweede QR-code geeft aan dat de houder negatief getest is op corona. Deze waarborgen maken vliegen weer veilig en voorkomen dat corona zich via de luchtvaart verspreidt. Daar komt bij dat het voor een spoedige afhandeling op de luchthavens wel zo praktisch is als er één standaard is.

Nieuwe visumstandaard

Om dat mogelijk te maken was RvIG-medewerkster Anouk, samen met haar internationale collega’s die deel uitmaken van de New Technology Working Group (NTWG) van ICAO, het afgelopen half jaar druk bezig met het uitwerken van een internationale standaard voor het vaccinatiebewijs die de authenticiteit, integriteit en interoperabiliteit moet waarborgen. 

Anouk:

'Vanuit ICAO kwam de vraag aan de leden van de NTWG of er al een standaard bestond waarop het vaccinatiebewijs gebaseerd kon worden. Wij kwamen al snel uit bij de standaard Visible digital seal (VDS) die gebruikt gaat worden voor de visa.' Deze standaard is in 2018 gepubliceerd op de ICAO website.

Het internationaal vaccinatiebewijs krijgt geen chip, zoals het paspoort heeft. Maar het vaccinatiebewijs moet wel net zoals het reisdocument betrouwbaar en veilig zijn. ‘Zodoende kwamen we uit bij de standaard voor de Visible Digital Seal. Deze VDS, is een QR code en moest dus worden aangepast worden voor vaccinaties. ‘Hiervoor zijn twee smaken gemaakt, namelijk een voor testbewijzen en de ander voor vaccinatiebewijs.’ 

'We hebben twee smaken ontwikkeld: eentje voor testbewijzen en eentje voor vaccinatiebewijzen’

Discussiepunten

Deze twee verschillende QR-codes zijn nodig omdat het vaccinatiebewijs andere gegevens bevat dan het testbewijs. Zo bevat het vaccinatiebewijs het merk vaccin, het type vaccin en het serienummer. ‘De inhoud van de informatievelden waren de grote discussiepunten’, legt Anouk uit. ‘Moet er een documentnummer in zitten of niet? Koppelen we het vaccinatiebewijs aan iemands identiteit en zo ja hoe? Via de naam of via het paspoortnummer? Over dat soort zaken is lang gediscussieerd. Dat is politiek heel gevoelig.’ Op dit vlak is uiteraard ook met het ministerie van VWS als eerstverantwoordelijke voor medische data intensief samengewerkt.

Het vaccinatiebewijs heeft uiteindelijk geen verplichte koppeling met het paspoort gekregen omdat het vaccinatiebewijs langer geldig kan zijn dan het paspoort. Veel landen vonden dat niet handig. Het testbewijs daarentegen is wel gekoppeld aan een documentnummer van bijvoorbeeld het paspoort, of een ID-kaart, rijbewijs, crew member certificate of visum. Hier spelen de problemen met de geldigheidstermijn niet, want testuitslagen zijn binnen 72 uur verlopen.

Intensieve internationale samenwerking is RvIG niet vreemd. We werken op het gebied van reisdocumenten altijd al samen met andere landen. Onder andere dus in de persoon van Anouk, die kortgezegd de vrouw achter de chip in het Nederlandse paspoort en de Nederlandse Identiteitskaart is. Zij is verantwoordelijk voor het digitale gedeelte van het reisdocument (chip), waarbij het draait om authenticiteit, integriteit en interoperabiliteit. Het Nederlands paspoort staat er goed op. ‘Het is een sterk document. Er zijn weinig vervalsingen.’ Anouk: ‘We zijn in Nederland altijd snel met vernieuwingen. Daarom worden wij ook vaak bij nieuwe ontwikkelingen betrokken.’

‘We zijn in Nederland altijd snel met vernieuwingen’

Voorlopers

Nederland is daar niet de enige in. Canada en Duitsland zijn ook voorlopers op technisch gebied, weet Anouk. En dan zijn er in dit geval nog een aantal landen die zich er graag tegen aan bemoeien omdat het vaccinaties betreft. ‘Zoals Japan, Australië, Nieuw-Zeeland en het Verenigd Koninkrijk. Eilanden kunnen zich makkelijker beschermer tegen schadelijke invloeden van buitenaf. Zij vinden dit van oudsher belangrijk. Dus zij laten ook van zich horen.’

Anouk beschouwt het internationaal samenwerken in ICAO als een voorrecht. ‘Het mooie is dat het heel open is. Het is een samenwerking van experts van landen én experts van de industrie. Je eigen belang dienen is daarbij echt uit den boze. Zodra je niet het algemeen belang dient, word je op de vingers getikt. We werken in een gezelschap met de knapste deskundigen zonder dat we weten wie er van welk bedrijf is. Zo zuiver is dat. De gedrevenheid van al die mensen is heel inspirerend.’

Wat ICAO doet moet ook ten goede kunnen komen aan de armere landen. Zo is dat door de Verenigde Naties - waar ICAO onderdeel van uitmaakt - bepaald. ‘Wat wij bedenken moet een land als Zuid-Afrika ook kunnen betalen en uitvoeren.

'No country is left behind'; dat is het ICAO-statement en voor ons heel belangrijk bij het ontwerpen.’

Tijdelijk bewijs

Wat de toekomst van het internationale vaccinatiebewijs wordt, is een beetje koffiedik kijken. ‘In Canada komt ‘ie waarschijnlijk snel in gebruik. In Europa is men nog druk bezig met het Europese vaccinatiebewijs: het EU Digitaal Corona certificaat. Die gaat voor. Het is ook aan de landen zelf of ze de standaard gaan gebruiken, vertelt Anouk. Maar nu de standaard er is kunnen landen als ze het willen er in ieder geval mee aan de slag. De ontwikkeling van het EU Digitaal Corona certificaat heeft separaat plaatsgevonden ten opzichte van de ICAO standaardisering. Er is wel continu gesprek tussen de EU en ICAO om de interoperabiliteit mondiaal te waarborgen.

Uiteindelijk hoopt iedereen natuurlijk dat ICAO een tijdelijk bewijs heeft gemaakt. Dat we over een tijdje, als de vaccinatiegraad hoog genoeg is, misschien helemaal geen vaccinatiebewijs meer nodig hebben om veilig te kunnen reizen. Anouk: ‘Maar ook daar kan elk land zijn eigen besluit in nemen. Er zijn immers ook nog steeds landen die een gele koorts-vaccinatie eisen.’