Wat is de betekenis van een briefadres voor dak- en thuisloze jongeren voor hun functioneren in onze maatschappij? Hoe ervaren zij het proces om een briefadres aan te vragen? En welke tips hebben ze voor gemeenten? IDee ging in gesprek met Sylvana (23 jaar) en Kelly (22 jaar). ‘Zonder briefadres kun je eigenlijk helemaal niets beginnen.’ 

Sylvana is zo’n 1,5 jaar dakloos geweest en heeft enkele maanden opvang gehad. ‘In die periode heb ik veel te maken gehad met het Dak- en Thuislozenloket van de gemeente Den Haag en met het proces om een briefadres aan te vragen.’ Kelly woont sinds twee jaar in Arnhem. ‘Vóór die tijd leefde ik als dak- en thuisloze in Berlijn. Soms had ik opvang, soms sliep ik buiten. Toen ik terugkeerde naar Nederland, kreeg ik ook met dit aanvraagproces te maken.’ 

Briefadres overal voor nodig 

Je hebt in Nederland een geregistreerd adres nodig om als burger te kunnen functioneren. Dit geldt óók voor dak- en thuisloze jongeren. ‘Zonder briefadres kun je eigenlijk helemaal niets beginnen’, aldus Kelly. ‘Je hebt een adres nodig om een baan te zoeken, een uitkering of studiefinanciering aan te vragen en je in te schrijven bij een woningcorporatie. Bovendien heb je een adres nodig om een zorgverzekering af te sluiten. Dat vind ik misschien nog wel het belangrijkst. Een paar jaar geleden had ik bijvoorbeeld medicatie nodig, maar zonder zorgverzekering kon ik die wel vergeten. Zoiets kan tot levensgevaarlijke situaties leiden.’ 

‘Voor de wet besta je niet’ 

Hoe heeft Sylvana het aanvraagproces van een briefadres ervaren? ‘In 2018 zat ik nog op school’, zegt Sylvana. ‘Ik had boeken besteld, maar dat duurde erg lang. Ook kwam ik erachter dat het niet mogelijk was om studiefinanciering te ontvangen. Toen ben ik gaan bellen en ontdekte ik dat ik niet op een adres was geregistreerd. Dat betekent dat je voor de wet niet bestaat. Diverse hulporganisaties, zoals het Leger des Heils en het Dak- en Thuislozenloket, hebben mij vervolgens geholpen met de aanvraag van een briefadres. Dat was een ingewikkelde procedure. Ik moest veel vragen beantwoorden en diverse lijsten invullen. Al met al heb ik erg lang moeten wachten en duurde het hele aanvraagproces zo’n zes weken.’ 

Van weinig moeite naar bureaucratische rompslomp 

Kelly deed zowel in Berlijn als in Arnhem ervaring op met het aanvragen van een briefadres. ‘In Berlijn is dat een fluitje van een cent. Als je dakloos bent ga je naar een hulporganisatie, waar je je situatie uitlegt. Nog dezelfde dag ontvang je een document waarmee je direct naar de gemeente kunt gaan en een uitkering kunt aanvragen. Toen ik in het voorjaar van 2020 vanuit Duitsland naar Arnhem terugkeerde, werd ik geconfronteerd met bureaucratische rompslomp. Ik moest talloze formulieren invullen. Verder moest ik kunnen bewijzen dat ik echt dakloos was en in een opvang verbleef. Zo duurde het aanvraagproces een paar maanden. Pas daarna kon ik essentiële voorzieningen regelen, zoals een uitkering en een zorgverzekering.’ 

Ga uit van vertrouwen 

Om het toekennen van een briefadres te versnellen is het volgens Kelly en Sylvana belangrijk dat gemeenten handelen op basis van vertrouwen in plaats van op basis van wantrouwen. ‘De regels zijn nu zodanig ingericht dat gemeenten er zeker van zijn dat er geen fraude wordt gepleegd, zoals misbruik van een briefadres. Maar het zou veel beter zijn als gemeenten uitgaan van vertrouwen. Misschien krijgen ze dan af en toe met een fraudeur te maken. Maar intussen kunnen tientallen jongeren direct aan de slag en hoeven zij niet bang te zijn maandenlang zonder zorgverzekering rond te lopen. Gemeenten zouden een dak- of thuisloze bijvoorbeeld tijdelijk een briefadres kunnen geven, en pas daarna de toetsing op mogelijke fraude kunnen doen.’ 

Digitalisering 

Zou digitalisering helpen om het aanvraagproces en de toegang tot de gemeentelijke dienstverlening te verbeteren? ‘Over het algemeen denk ik dat digitalisering voor een simpeler en sneller aanvraagproces zorgt’, aldus Sylvana. ‘Maar gemeenten moeten er rekening mee houden dat lang niet iedereen een smartphone, laptop of computer heeft. Die mensen zouden dan dus trajectbegeleiding nodig hebben.’ Kelly vult aan: ‘Maar er zijn ook mensen die zeer gebaat zouden zijn met digitalisering, omdat ze overspannen raken van de enorme papierwinkel.’ 

Jongerenpanel 

Sylvana en Kelly zitten beiden in het jongerenpanel van het Actieprogramma Dak- en Thuisloze Jongeren. Dit programma zorgt ervoor dat alle dak- en thuisloze jongeren de hulp krijgen die ze nodig hebben. Het stelt onder meer dat iedere Nederlander die geen woonadres heeft maar wel in Nederland verblijft, ingeschreven moet zijn in de Basisregistratie Personen (BRP) met een briefadres. Kelly: ‘Het jongerenpanel is onderdeel van het actieprogramma. Wij voeren gesprekken met jongeren en gemeenten en adviseren overheden over de aanpak van dak- en thuisloosheid onder jongeren. Daarbij spreken we uit ervaring: wij weten zelf immers heel goed wat er nodig is om dak- en thuisloze jongeren te helpen.’ 

Pilot 

Mede op advies van het jongerenpanel startte de gemeente Den Haag met een pilot. Sylvana: ‘Normaal gesproken krijgen dak- en thuisloze jongeren alleen een briefadres als ze gebruik maken van opvang. Belangrijk actiepunt van deze pilot was het geven van een briefadres aan álle dak- en thuisloze jongeren; dus ook aan jongeren die tijdelijk bij vrienden of familie wonen maar zich daar niet kunnen inschrijven. De pilot heeft tot een paar honderd extra briefadressen geleid. Zo kwamen mensen in beeld die anders niet in beeld waren gekomen.’ 

Bestaansrecht 

Volgens Kelly en Sylvana geeft het briefadres de nodige zekerheid. ‘Zonder briefadres besta je simpelweg niet. Er staat een kruisje achter je naam en je hebt geen bestaansrecht. Dat is enorm heftig. Het beschikken over een briefadres is echt de eerste stap om weer mee te kunnen draaien in de maatschappij. Daarom vinden wij het zo goed dat gemeenten sinds 1 januari 2022 wettelijk verplicht zijn om alle mensen die in een gemeente verblijven, geen woonadres hebben en aan de voorwaarden voldoen in te schrijven op een briefadres.'